คำถามที่พบบ่อย — แปลโดยนักแปลขึ้นทะเบียนกระทรวงยุติธรรม

คือผู้แปลที่ขึ้นทะเบียนไว้กับหน่วยงานในสังกัดกระทรวงยุติธรรมเพื่อทำงานแปลในกระบวนการยุติธรรม เช่น เอกสารประกอบคดี คำร้อง และเอกสารที่ยื่นต่อศาล ซึ่งบางกระบวนการกำหนดผู้แปลกลุ่มนี้โดยเฉพาะ

เอกสารภาษาต่างประเทศที่ใช้เป็นพยานหลักฐานต้องมีคำแปลภาษาไทยที่ผู้แปลรับรองความถูกต้อง และศาลอาจสั่งให้จัดทำคำแปลเพิ่มเติมหรือให้ผู้แปลมาเบิกความรับรองได้ ควรตรวจสอบคำสั่งของศาลในคดีนั้นเป็นหลัก

ต้องรักษาถ้อยคำตามต้นฉบับอย่างเคร่งครัด ไม่สรุปความ ไม่ปรับสำนวน และต้องใช้ศัพท์กฎหมายให้ตรงกับระบบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพราะถ้อยคำเพียงคำเดียวมีผลต่อรูปคดี

รับ ทั้งคำพิพากษา คำสั่งศาล หมาย สัญญาประนีประนอม และเอกสารบังคับคดี โดยต้องได้ต้นฉบับที่ครบทุกหน้าและอ่านออกชัดเจน รวมถึงหน้าที่มีตราประทับและลายมือชื่อเจ้าพนักงาน

โดยหลักการยื่นรับรองนิติกรณ์ได้ แต่กรมการกงสุลจะพิจารณาความถูกต้องของคำแปลตามหลักเกณฑ์ของตนเอง จึงควรตรวจรูปแบบคำแปลให้ตรงตามที่กรมการกงสุลกำหนดก่อนยื่น

ได้ โดยแจ้งวันนัด ศาล คู่ภาษา และลักษณะคดีล่วงหน้า เพื่อจัดล่ามที่มีประสบการณ์ตรง และให้ล่ามได้ศึกษาสำนวนคำศัพท์ในคดีก่อนวันนัด

จำกัดการเข้าถึงเฉพาะผู้แปลและผู้ตรวจทานที่รับผิดชอบงานนั้น ทำข้อตกลงรักษาความลับเมื่อลูกค้าต้องการ และดำเนินการตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562

ได้ โดยรูปแบบการรับรองขึ้นกับที่หน่วยงานนั้นกำหนด ควรสอบถามพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวนว่าต้องการคำรับรองผู้แปลรูปแบบใด และต้องแนบสำเนาบัตรผู้แปลหรือไม่

โดยทั่วไปนานกว่า เพราะเอกสารมักยาว มีศัพท์เฉพาะ และต้องตรวจทานซ้ำเพื่อความแม่นยำ เราจะแจ้งกรอบเวลาที่เป็นจริงหลังดูจำนวนหน้าและลักษณะเอกสารจริง

หลังได้คำแปลแล้ว มักต้องรับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล และรับรองที่สถานทูตปลายทางอีกชั้น ทั้งนี้ขึ้นกับว่าปลายทางอยู่ในสายอนุสัญญา Apostille หรือสายรับรองสถานทูต ควรยืนยันกับหน่วยงานปลายทางก่อน

ศาลเป็นผู้ชี้ขาดว่าจะรับคำแปลใด และอาจให้จัดทำคำแปลกลางหรือเรียกผู้แปลมาชี้แจง กรณีเช่นนี้ควรเก็บบันทึกเหตุผลการเลือกใช้คำศัพท์ไว้ประกอบการชี้แจง

รับได้ตามคิวผู้แปลที่ว่างในขณะนั้น ขอให้แจ้งวันนัดและจำนวนหน้าให้เร็วที่สุด เพราะงานคดีต้องมีเวลาตรวจทาน การเร่งเกินไปเพิ่มความเสี่ยงต่อความผิดพลาดที่กระทบรูปคดี

เป็นผู้ที่ขึ้นทะเบียนไว้กับหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมเพื่อทำงานแปลที่ใช้ในชั้นศาลและงานราชการที่กำหนด ความต่างอยู่ที่การตรวจสอบย้อนกลับตัวบุคคลและความรับผิดชอบต่อความถูกต้องในกระบวนพิจารณา ไม่ใช่คุณภาพภาษาเพียงอย่างเดียว

ต้องเป็นคำแปลที่ศาลยอมรับตามระเบียบของศาลนั้น โดยทั่วไปต้องมีผู้แปลรับรองความถูกต้องและอาจต้องมีการรับรองเพิ่มเติมตามลักษณะคดี ควรตรวจกับสำนวนคดีและคำสั่งศาลก่อน เพราะแต่ละศาลกำหนดรายละเอียดต่างกัน

ตามลำดับคือ รับรองที่ประเทศต้นทาง (Apostille หรือรับรองโดยหน่วยงานของรัฐนั้น) จากนั้นรับรองโดยสถานทูตไทยเมื่อจำเป็น แปลเป็นภาษาไทย และให้กรมการกงสุลรับรองคำแปล ก่อนยื่นต่อศาลหรือหน่วยงานไทยที่เกี่ยวข้อง

คำที่ระบบกฎหมายต่างกันแล้วไม่มีคำตรงตัว เช่น trust, equity, discovery, affidavit และชื่อองค์กรตุลาการ การแปลที่ดีจะคงคำต้นฉบับไว้ในวงเล็บพร้อมคำอธิบาย แทนการเลือกคำไทยที่ให้ความหมายผิดทางกฎหมาย

ควรมีข้อกำหนดว่าภาษาใดเป็นฉบับที่ใช้บังคับ (governing language) และระบุกฎหมายที่ใช้บังคับกับเขตอำนาจศาล เพราะเมื่อถ้อยคำสองภาษาขัดกัน ข้อกำหนดนี้จะเป็นตัวชี้ขาด

ต้องถอดความ (transcription) ให้ครบถ้วนก่อน แล้วจึงแปล พร้อมระบุที่มา วันเวลา และผู้ถอดความ ศาลให้ความสำคัญกับความครบถ้วนของบริบท การตัดตอนเฉพาะบางช่วงมักถูกโต้แย้ง

ต้องขอคัดสำเนาคำพิพากษาที่ศาลรับรองก่อน แล้วจึงแปลและนำเข้าสู่สายรับรอง โดยทั่วไปคือกรมการกงสุลและสถานทูตปลายทาง เมื่ออนุสัญญากรุงเฮกมีผลกับประเทศไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 การใช้ในประเทศภาคีจะเปลี่ยนมาใช้ Apostille แทนขั้นตอนสถานทูต ทั้งนี้การจะบังคับตามคำพิพากษาต่างประเทศได้หรือไม่เป็นเรื่องกฎหมายของประเทศนั้น

แนวปฏิบัติคือใช้คำที่ใกล้เคียงที่สุดพร้อมวงเล็บคำเดิมภาษาไทยหรือคำอธิบายสั้น ๆ เพื่อไม่ให้ผู้อ่านเข้าใจว่าเป็นสถาบันทางกฎหมายเดียวกันโดยอัตโนมัติ เช่น ชื่อศาล ชื่อฐานความผิด หรือประเภทนิติบุคคล วิธีนี้ช่วยให้ผู้พิจารณาที่ปลายทางเห็นบริบทและลดข้อโต้แย้งเรื่องความหมาย

เอกสารคดีเข้าถึงเฉพาะผู้ที่เกี่ยวข้องกับงานนั้น มีข้อตกลงรักษาความลับกับผู้แปลทุกราย และดำเนินการตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 หากคดีมีความอ่อนไหวสูง สามารถแจ้งให้จำกัดจำนวนผู้เข้าถึงและกำหนดวิธีรับส่งไฟล์เป็นกรณีพิเศษได้

ต้องเป็นคำแปลที่ครบถ้วนตรงตามต้นฉบับ มีคำรับรองของผู้แปลว่าแปลถูกต้อง พร้อมชื่อและลายมือชื่อผู้แปล ในบางคดีศาลอาจสั่งให้ผู้แปลมาเบิกความยืนยันคำแปล จึงควรใช้ผู้แปลที่พร้อมรับผิดชอบต่อหน้าศาล

โดยทั่วไปต้องผ่านการรับรองจากหน่วยงานของประเทศต้นทางและสถานเอกอัครราชทูตไทยในประเทศนั้น หรือกระบวนการรับรองตามที่ปลายทางกำหนด แล้วจึงแปลเป็นภาษาไทยพร้อมคำรับรองผู้แปล เพื่อให้ศาลรับฟังเป็นพยานเอกสารได้

ไม่ได้โดยอัตโนมัติ ประเทศไทยไม่มีระบบรับรองคำพิพากษาต่างประเทศให้บังคับได้ทันที คู่ความมักต้องฟ้องเป็นคดีใหม่ในไทยโดยใช้คำพิพากษานั้นเป็นพยานหลักฐานประกอบ คำแปลที่ถูกต้องครบถ้วนจึงมีผลต่อน้ำหนักพยาน

ควรขอเอกสารฉบับที่ลงนามโดยเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจ แปลเป็นภาษาปลายทาง แล้วนำไปรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล จากนั้นรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศปลายทางหากปลายทางกำหนด

ในทางปฏิบัติมักแปลเฉพาะเอกสารที่คู่ความจะอ้างเป็นพยาน แต่ต้องแปลเอกสารนั้นทั้งฉบับ ไม่ตัดทอนเฉพาะข้อความที่เป็นประโยชน์ เพราะการแปลไม่ครบอาจถูกคู่ความอีกฝ่ายโต้แย้งเรื่องความถูกต้องได้

แนวปฏิบัติคือใช้คำแปลที่ใกล้เคียงที่สุดพร้อมวงเล็บคำไทยทับศัพท์ และอาจเพิ่มหมายเหตุผู้แปลอธิบายความหมายในระบบกฎหมายไทย เพื่อให้ผู้อ่านปลายทางเข้าใจโดยไม่บิดเบือนความหมายเดิม

ต้องระบุ โดยทั่วไปจะใส่คำอธิบายในวงเล็บว่าตำแหน่งใดมีตราประทับหรือลายมือชื่อ พร้อมถอดข้อความในตราประทับ หากละเว้นส่วนนี้ หน่วยงานปลายทางอาจตีกลับเพราะคำแปลไม่สะท้อนต้นฉบับครบถ้วน

ศาลไทยดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นภาษาไทย หากคู่ความหรือพยานไม่เข้าใจภาษาไทยต้องจัดล่ามให้ ล่ามต้องสาบานตนต่อศาลก่อนปฏิบัติหน้าที่ จึงควรเตรียมล่ามที่คุ้นเคยกับศัพท์กฎหมายไว้ล่วงหน้า

ต้องแนบต้นฉบับพร้อมคำแปลภาษาไทยที่ผู้แปลลงนามรับรองความถูกต้อง ระบุชื่อ ที่อยู่ และคุณสมบัติของผู้แปล ศาลอาจเรียกผู้แปลมาสาบานตนหรือให้การประกอบคำแปลได้ หากคู่ความอีกฝ่ายโต้แย้งความถูกต้องของคำแปล

โดยปกติต้องผ่านการรับรองจากหน่วยงานในประเทศต้นทางและสถานทูตหรือสถานกงสุลตามช่องทางที่ใช้อยู่ แล้วจึงแปลเป็นไทยพร้อมคำรับรองผู้แปล เพื่อให้ศาลรับฟังเป็นพยานเอกสารได้โดยไม่ติดปัญหาความแท้จริงของเอกสาร

ไม่ได้บังคับโดยอัตโนมัติ ผู้ชนะคดีต้องนำมูลหนี้มาฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศฉบับรับรองพร้อมคำแปลเป็นพยานหลักฐานสำคัญประกอบการพิสูจน์สิทธิเรียกร้องของตน

ต้องรักษาถ้อยคำตามต้นฉบับโดยไม่สรุปหรือปรับสำนวน เพราะรายละเอียดเล็กน้อยอาจกระทบรูปคดี ควรคงเลขหน้า ลำดับข้อ และหมายเหตุของเจ้าพนักงานไว้ พร้อมทำหมายเหตุผู้แปลเมื่อพบข้อความอ่านไม่ออกในต้นฉบับ

ควรระบุชื่อ-สกุล ข้อมูลติดต่อ ภาษาคู่ที่แปล วันที่จัดทำ และข้อความยืนยันว่าคำแปลตรงกับต้นฉบับเท่าที่ทราบ พร้อมลงลายมือชื่อ บางหน่วยงานขอสำเนาบัตรประชาชนหรือหลักฐานคุณวุฒิของผู้แปลแนบด้วย

หากเอกสารเป็นภาษาต่างประเทศ เช่น สัญญาหรือหลักฐานการโอนเงิน ต้องมีคำแปลภาษาไทยประกอบเพื่อให้เจ้าพนักงานบังคับคดีตรวจสอบได้ มิฉะนั้นอาจถูกสั่งให้แก้ไขและทำให้กระบวนการยึดอายัดล่าช้า

คู่ความอีกฝ่ายสามารถโต้แย้งและขอให้ศาลสั่งแปลใหม่ ซึ่งทำให้คดีล่าช้าและอาจกระทบน้ำหนักพยาน หากความผิดพลาดเกิดจากความประมาทของผู้แปล อาจมีความรับผิดทางแพ่งต่อผู้ว่าจ้างตามสัญญาจ้างทำของ

โดยทั่วไปคือทะเบียนสมรสหรือทะเบียนหย่า สูติบัตรบุตร คำพิพากษาหรือคำสั่งศาลต่างประเทศ และหลักฐานรายได้ ทั้งหมดต้องมีคำแปลภาษาไทยพร้อมคำรับรองผู้แปล และผ่านการรับรองหากออกโดยหน่วยงานต่างประเทศ

เป็นได้ในทางปฏิบัติ แต่บทบาทต่างกัน ล่ามทำหน้าที่แปลด้วยวาจาต่อหน้าศาลและต้องสาบานตน ส่วนผู้แปลเอกสารรับผิดชอบคำแปลเป็นลายลักษณ์อักษร คู่ความควรแจ้งศาลล่วงหน้าเพื่อจัดเตรียมได้ทัน

ควรเผื่อเวลาให้ทนายความตรวจทานและยื่นต่อศาลก่อนวันนัดพอสมควร โดยเฉพาะสำนวนหนาหรือเอกสารที่ต้องรับรองจากต่างประเทศ ซึ่งขั้นตอนรับรองมักใช้เวลาหลายวันทำการไม่รวมเวลาจัดส่งเอกสาร