คำถามที่พบบ่อย — จดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา

เครื่องหมายการค้าคุ้มครองชื่อ/โลโก้ที่ใช้แยกแยะสินค้าและบริการ ต้องจดทะเบียนจึงได้สิทธิเต็ม ลิขสิทธิ์คุ้มครองงานสร้างสรรค์โดยเกิดขึ้นทันทีที่สร้างงานเสร็จ (แจ้งข้อมูลไว้เพื่อเป็นหลักฐานได้) ส่วนสิทธิบัตรคุ้มครองการประดิษฐ์หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์ ต้องยื่นขอและผ่านการตรวจสอบ

ควรสืบค้นเครื่องหมายที่คล้ายหรือเหมือนในจำพวกสินค้าเดียวกันจากฐานข้อมูลกรมทรัพย์สินทางปัญญาก่อน เพราะเหตุปฏิเสธที่พบบ่อยคือคล้ายกับเครื่องหมายเดิม หรือเป็นคำที่บรรยายลักษณะสินค้าโดยตรงจึงไม่มีลักษณะบ่งเฉพาะ

ใช้ระบบนีซ (Nice Classification) 45 จำพวก ควรเลือกให้ครอบคลุมสินค้าและบริการที่ใช้จริงและที่วางแผนจะขยาย เพราะสิทธิคุ้มครองจำกัดอยู่เฉพาะรายการที่ระบุไว้ การยื่นเพิ่มจำพวกภายหลังต้องเป็นคำขอใหม่

การจดเครื่องหมายการค้าโดยทั่วไปใช้เวลาเป็นปีเนื่องจากมีขั้นตอนตรวจสอบ ประกาศโฆษณาให้ผู้อื่นคัดค้าน และจดทะเบียน ส่วนสิทธิบัตรการประดิษฐ์ใช้เวลานานกว่ามาก ระยะเวลาจริงขึ้นกับปริมาณคำขอของกรมทรัพย์สินทางปัญญาในแต่ละช่วง

10 ปีนับแต่วันยื่นคำขอ และต่ออายุได้คราวละ 10 ปีไม่จำกัดจำนวนครั้ง โดยต้องยื่นต่ออายุภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนดก่อนหรือหลังวันสิ้นอายุตามเงื่อนไข หากปล่อยขาดอายุจะต้องยื่นใหม่และเสี่ยงถูกผู้อื่นจดตัดหน้า

ไม่ สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาเป็นสิทธิเชิงดินแดน ต้องยื่นในแต่ละประเทศ หรือใช้ระบบมาดริดโปรโตคอลสำหรับเครื่องหมายการค้า และระบบ PCT สำหรับสิทธิบัตร เพื่อยื่นคำขอเดียวแล้วขยายไปประเทศสมาชิกที่เลือก

ได้ แต่ผู้ขอที่ไม่มีภูมิลำเนาในไทยต้องแต่งตั้งตัวแทนในไทยด้วยหนังสือมอบอำนาจ ซึ่งโดยทั่วไปต้องผ่านการรับรองลายมือชื่อและการรับรองเอกสารตามที่กรมทรัพย์สินทางปัญญากำหนด

มีสิทธิยื่นคำโต้แย้งหรืออุทธรณ์ต่อคณะกรรมการเครื่องหมายการค้าภายในกำหนดเวลาที่ระบุในหนังสือแจ้ง การพลาดกำหนดเวลามีผลให้คำขอสิ้นสุด จึงควรวางแผนตอบภายในกรอบเวลาทันที

ตามลำดับคือเก็บพยานหลักฐานการละเมิด ออกหนังสือบอกกล่าวให้ระงับ แจ้งแพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อถอดรายการสินค้า และดำเนินคดีแพ่งหรืออาญาตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง การมีทะเบียนอยู่แล้วทำให้บังคับสิทธิได้เร็วและหนักแน่นกว่ามาก

การโอนสิทธิและการอนุญาตให้ใช้สิทธิในเครื่องหมายการค้าต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียนจึงจะยกขึ้นใช้ยันบุคคลภายนอกได้ ส่วนสัญญาลิขสิทธิ์ทำเป็นหนังสือได้โดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่ควรมีการรับรองลายมือชื่อไว้เป็นหลักฐาน

ขั้นตอนคือสืบค้นความเหมือนคล้ายก่อน ยื่นคำขอต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาโดยระบุรายการสินค้า/บริการตามระบบนีซ รอนายทะเบียนตรวจสอบ ประกาศโฆษณาเพื่อให้ผู้มีส่วนได้เสียคัดค้าน แล้วจึงชำระค่าธรรมเนียมรับจดทะเบียน ระยะเวลารวมขึ้นกับคิวตรวจสอบและการมีคำสั่งแก้ไขหรือคำคัดค้าน จึงไม่ควรยึดกรอบเวลาตายตัว

คำที่บรรยายลักษณะหรือคุณสมบัติของสินค้าโดยตรง คำสามัญในวงการ ชื่อทางภูมิศาสตร์ที่มีชื่อเสียง เครื่องหมายที่คล้ายกับที่จดไว้แล้วในรายการสินค้าใกล้เคียง และเครื่องหมายที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือใช้สัญลักษณ์ราชการ การออกแบบให้มีลักษณะบ่งเฉพาะ เช่น ประดิษฐ์คำหรือรูปประกอบ ช่วยลดความเสี่ยงถูกปฏิเสธ

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่กรมทรัพย์สินทางปัญญาเปิดให้แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ไว้เป็นหลักฐานเบื้องต้นซึ่งมีประโยชน์มากเวลาพิสูจน์ความเป็นเจ้าของในชั้นศาลหรือแจ้งลบเนื้อหาละเมิดบนแพลตฟอร์ม ควรเก็บไฟล์ต้นฉบับ วันที่สร้าง และสัญญาโอนสิทธิจากผู้รับจ้างไว้ด้วย

สิทธิบัตรการประดิษฐ์ต้องมีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้นและผ่านการตรวจสอบสาระสำคัญ ให้ความคุ้มครองยาวกว่า ส่วนอนุสิทธิบัตรเน้นการประดิษฐ์ที่พัฒนาไม่มากแต่ใช้ได้จริง ตรวจสอบน้อยกว่าและได้รับเร็วกว่า แต่คุ้มครองสั้นกว่า ทั้งสองแบบต้องยังไม่เปิดเผยต่อสาธารณะก่อนยื่น การโพสต์ขายก่อนยื่นอาจทำให้ขาดความใหม่

ไม่ครอบคลุม สิทธิเป็นแบบรายประเทศ หากต้องการคุ้มครองต่างประเทศต้องยื่นในแต่ละประเทศ หรือใช้ระบบมาดริดโปรโตคอลซึ่งไทยเป็นภาคี โดยยื่นผ่านกรมทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อขอขยายความคุ้มครองไปยังประเทศสมาชิกที่เลือก ทั้งนี้แต่ละประเทศยังตรวจสอบตามกฎหมายของตนเองและอาจปฏิเสธได้

ไม่ การคุ้มครองเป็นรายประเทศ หากต้องการคุ้มครองในต่างประเทศต้องยื่นในประเทศนั้น หรือใช้ระบบมาดริดเพื่อยื่นคำขอระหว่างประเทศโดยอ้างอิงคำขอ/ทะเบียนในไทย ทั้งนี้แต่ละประเทศยังตรวจสอบตามกฎหมายของตนและอาจปฏิเสธได้

ควรอย่างยิ่ง การตรวจค้นช่วยประเมินความเสี่ยงว่าเครื่องหมายเหมือนหรือคล้ายกับที่จดไว้แล้วหรือไม่ ซึ่งเป็นเหตุปฏิเสธที่พบบ่อยที่สุด การแก้ไขแบบหรือจำกัดรายการสินค้าให้เหมาะสมตั้งแต่ต้นมักช่วยลดโอกาสถูกปฏิเสธและลดเวลารวมของกระบวนการ

ต้องทำสัญญาโอนสิทธิ์เป็นหนังสือ ระบุขอบเขตสิทธิ์ อาณาเขต และค่าตอบแทนให้ชัด แล้วจดแจ้งการโอนต่อหน่วยงานทะเบียนที่เกี่ยวข้อง หากสัญญาต้องใช้ต่างประเทศ มักต้องรับรองลายมือชื่อโดยทนายความผู้ทำคำรับรองฯ และเข้าสู่สายรับรองของประเทศปลายทางด้วย

ได้ ประเทศไทยเป็นภาคีพิธีสารมาดริด จึงยื่นคำขอระหว่างประเทศโดยอ้างอิงคำขอหรือทะเบียนในไทยเป็นฐานได้ ข้อควรรู้คือหากทะเบียนฐานถูกเพิกถอนภายในห้าปีแรก การคุ้มครองในประเทศปลายทางจะกระทบตามไปด้วย

การจดโดเมนไม่ก่อสิทธิในเครื่องหมายการค้า และการมีเครื่องหมายการค้าก็ไม่ทำให้ได้โดเมนอัตโนมัติ แต่เจ้าของเครื่องหมายที่จดทะเบียนแล้วมีฐานที่ดีกว่าในการเรียกคืนโดเมนที่จดโดยไม่สุจริตผ่านกลไกระงับข้อพิพาท

โดยหลักผู้สร้างสรรค์เป็นเจ้าของ เว้นแต่มีข้อตกลงโอนสิทธิเป็นหนังสือ ธุรกิจจึงควรทำสัญญาโอนลิขสิทธิ์ให้ชัดเจนก่อนใช้งานเชิงพาณิชย์ และควรเก็บไฟล์ต้นฉบับพร้อมหลักฐานวันที่สร้างไว้เป็นพยานหลักฐาน

กฎหมายคุ้มครองข้อมูลที่ยังไม่เปิดเผย มีมูลค่าเชิงพาณิชย์ และเจ้าของใช้มาตรการรักษาความลับตามสมควร ธุรกิจจึงควรมีสัญญารักษาความลับกับพนักงานและคู่ค้า จำกัดสิทธิ์เข้าถึงไฟล์ และบันทึกว่าใครเข้าถึงข้อมูลใดเมื่อใด

สิทธิบัตรการออกแบบคุ้มครองรูปร่างหรือลวดลายที่ปรากฏบนผลิตภัณฑ์ ส่วนเครื่องหมายการค้าคุ้มครองสัญลักษณ์ที่บ่งชี้แหล่งที่มาของสินค้า สินค้าหนึ่งชิ้นอาจใช้ทั้งสองแบบร่วมกันได้ และควรยื่นแบบผลิตภัณฑ์ก่อนเปิดตัวสู่สาธารณะ

การเปิดเผยก่อนยื่นทำให้ขาดความใหม่และเป็นเหตุปฏิเสธคำขอได้ กฎหมายมีข้อยกเว้นระยะผ่อนผันในบางกรณีที่เจ้าของเป็นผู้เปิดเผยเอง แต่เงื่อนไขจำกัดและต่างกันในแต่ละประเทศ จึงควรยื่นก่อนเปิดตัวเสมอ

ได้ เจ้าของสิทธิสามารถแจ้งข้อมูลเครื่องหมายไว้กับกรมศุลกากรเพื่อให้ตรวจจับสินค้าต้องสงสัยที่ด่าน การเตรียมหลักฐานทะเบียนและตัวอย่างสินค้าแท้ไว้ล่วงหน้าช่วยให้กระบวนการตรวจสอบเร็วขึ้นมาก

หากผู้ขอเป็นนิติบุคคลต่างประเทศ มักต้องมีหนังสือมอบอำนาจที่ลงนามโดยผู้มีอำนาจ พร้อมรับรองลายมือชื่อและรับรองต่อเนื่องตามที่ประเทศต้นทางกำหนด แล้วแปลเป็นไทยพร้อมรับรองคำแปลก่อนยื่นต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา

สัญญาแฟรนไชส์เองไม่ต้องจดทะเบียนต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา แต่เครื่องหมายการค้าที่อนุญาตให้ใช้ควรจดทะเบียนก่อน และสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนตามที่กฎหมายกำหนดจึงจะสมบูรณ์

ขึ้นกับแผนธุรกิจ การถือในชื่อบริษัทช่วยให้สิทธิติดกับกิจการเมื่อระดมทุนหรือขายกิจการ ส่วนการถือในชื่อบุคคลแล้วอนุญาตให้บริษัทใช้จะยืดหยุ่นกว่าแต่ต้องมีสัญญาชัดเจน ควรตัดสินใจก่อนยื่นเพราะการโอนภายหลังมีขั้นตอนเพิ่ม

ต้องมีหนังสือมอบอำนาจให้ตัวแทนในไทย ซึ่งหากลงนามในต่างประเทศมักต้องผ่านการรับรองลายมือชื่อ พร้อมรูปเครื่องหมาย รายการสินค้าและบริการตามระบบนีซ และหลักฐานสถานะนิติบุคคลของผู้ยื่น

ได้ตามหลักสิทธิเรียกร้องย้อนหลังของอนุสัญญากรุงปารีส หากยื่นในไทยภายในกำหนดนับจากวันยื่นคำขอแรกในประเทศภาคี โดยต้องแนบสำเนาคำขอเดิมที่รับรองโดยหน่วยงานต้นทางพร้อมคำแปล

ผู้ขอจะยื่นเข้าสู่ระยะในประเทศกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาภายในกำหนดนับจากวันยื่นระหว่างประเทศ พร้อมคำแปลภาษาไทยของคำขอและข้อถือสิทธิ ซึ่งความแม่นยำของคำแปลมีผลโดยตรงต่อขอบเขตความคุ้มครอง

ควรทำเป็นหนังสือระบุคู่สัญญา เลขคำขอหรือเลขทะเบียน และขอบเขตการโอน ลงนามโดยผู้มีอำนาจ หากลงนามนอกประเทศ นายทะเบียนมักขอให้รับรองลายมือชื่อและแปลเป็นภาษาไทยก่อนบันทึกการโอน

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่การแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาช่วยเป็นหลักฐานเบื้องต้นเรื่องความเป็นเจ้าของ ซึ่งมีประโยชน์เมื่อเกิดข้อพิพาทหรือต้องบังคับสิทธิ

ควรสืบค้นฐานข้อมูลเครื่องหมายการค้าของกรมทรัพย์สินทางปัญญาและฐานข้อมูลระหว่างประเทศก่อนยื่น การประเมินความคล้ายพิจารณาทั้งรูป เสียงเรียกขาน ความหมาย และรายการสินค้าที่เกี่ยวข้อง

สามารถโต้แย้งโดยแสดงหลักฐานการใช้จนแพร่หลาย เช่น ยอดขาย สื่อโฆษณา และระยะเวลาการใช้ในไทย หรือแก้ไขคำขอโดยสละสิทธิในส่วนที่เป็นคำสามัญ ทั้งนี้ต้องดำเนินการภายในกำหนดเวลาที่นายทะเบียนแจ้ง

ใช้ประกอบได้ แต่จะมีน้ำหนักมากขึ้นเมื่อแสดงการใช้ที่เชื่อมโยงกับตลาดไทย เอกสารที่เป็นภาษาต่างประเทศควรมีคำแปลภาษาไทยที่ผู้แปลลงนามรับผิดชอบ เพื่อให้เจ้าหน้าที่ใช้พิจารณาได้

เครื่องหมายการค้ามีอายุคุ้มครองสิบปีนับแต่วันยื่นคำขอ และต่ออายุได้คราวละสิบปี โดยยื่นภายในกรอบเวลาก่อนสิ้นอายุตามที่กฎหมายกำหนด การปล่อยให้ขาดอายุอาจทำให้สิทธิสิ้นสุดและต้องยื่นใหม่

สิทธิบัตรการประดิษฐ์ต้องมีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้นและผ่านการตรวจสอบสาระสำคัญ ให้อายุคุ้มครองยาวกว่า ส่วนอนุสิทธิบัตรใช้กับการประดิษฐ์ที่พัฒนาไม่ซับซ้อน ขั้นตอนสั้นกว่าและอายุคุ้มครองสั้นกว่า