คำถามที่พบบ่อย — จดทะเบียนบริษัทและห้างหุ้นส่วน

ปัจจุบันประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดผู้เริ่มก่อการขั้นต่ำ 2 คนสำหรับบริษัทจำกัด (ลดจากเดิม 3 คน) และต้องมีกรรมการอย่างน้อย 1 คน ทั้งนี้โครงสร้างที่เหมาะสมยังขึ้นกับแผนธุรกิจ การขอใบอนุญาต และแผนขอใบอนุญาตทำงานของชาวต่างชาติด้วย

ธุรกิจที่อยู่ในบัญชีท้ายพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ชาวต่างชาติถือหุ้นเกิน 49% ไม่ได้ เว้นแต่ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว บัตรส่งเสริม BOI หรือใช้สิทธิตามสนธิสัญญา เช่น Treaty of Amity สำหรับสัญชาติอเมริกัน โครงสร้างที่ถูกต้องต้องพิจารณาจากประเภทธุรกิจจริง

ไม่รับ เพราะการใช้ผู้ถือหุ้นแทนเพื่อเลี่ยงกฎหมายเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว มีโทษทั้งผู้ถือหุ้นแทนและผู้ให้ถือแทน แนวทางที่ถูกต้องคือใช้ใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว สิทธิ BOI หรือโครงสร้างที่ผู้ถือหุ้นไทยลงทุนจริง

หลักเกณฑ์ที่ใช้กันคือทุนชำระแล้ว 2 ล้านบาทต่อชาวต่างชาติ 1 คน และต้องมีลูกจ้างคนไทย 4 คนต่อชาวต่างชาติ 1 คน (เงื่อนไขต่างออกไปสำหรับกิจการ BOI หรือกรณีสมรสกับคนไทย) เงื่อนไขนี้เป็นของกรมการจัดหางานและอาจปรับได้ ควรตรวจสอบก่อนวางโครงสร้างทุน

หากเอกสารครบและชื่อบริษัทผ่านการจอง การจดทะเบียนที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าดำเนินการได้ภายในเวลาสั้น แต่ในทางปฏิบัติเวลารวมขึ้นกับการรวบรวมเอกสารผู้ถือหุ้น การเปิดบัญชีธนาคาร และการขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี/จด VAT ซึ่งมีคิวแยกกัน

ผู้ประกอบการที่มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องจด VAT ภายในกำหนดตามประมวลรัษฎากร ส่วนกิจการที่ยังไม่ถึงเกณฑ์อาจเลือกจดโดยสมัครใจได้ เช่น กรณีต้องออกใบกำกับภาษีให้คู่ค้า หรือใช้ประกอบการขอใบอนุญาตทำงาน

ต้องได้รับความยินยอมจากเจ้าของสถานที่และไม่ขัดกับข้อบังคับนิติบุคคลอาคารชุด อาคารบางแห่งห้ามใช้เป็นที่ตั้งสำนักงาน นอกจากนี้การขอ VAT และใบอนุญาตทำงานมีการตรวจสถานที่จริง จึงไม่ควรใช้ที่อยู่ที่ไม่ได้ประกอบกิจการจริง

ไม่จำเป็นเสมอไป เอกสารลงนามจากต่างประเทศทำได้โดยลงนามต่อหน้าโนตารีพับลิกหรือเจ้าหน้าที่สถานทูตไทยในประเทศนั้น แล้วผ่านการรับรองตามเส้นทางที่นายทะเบียนกำหนด ก่อนส่งกลับมาใช้ในไทย

ต้องจัดทำบัญชี มีผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ยื่นงบการเงินประจำปีต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ยื่นแบบภาษีตามรอบ (ภ.ง.ด.50/51, ภ.พ.30 หากจด VAT) หักและนำส่งภาษี ณ ที่จ่าย และขึ้นทะเบียนประกันสังคมเมื่อมีลูกจ้าง

ห้างหุ้นส่วนจำกัดตั้งง่ายและมีภาระเอกสารน้อยกว่า แต่หุ้นส่วนผู้จัดการรับผิดไม่จำกัด ส่วนบริษัทจำกัดจำกัดความรับผิดของผู้ถือหุ้น น่าเชื่อถือกว่าในสายตาคู่ค้าและธนาคาร และรองรับการขอใบอนุญาตทำงานได้ดีกว่า ควรเลือกจากแผนธุรกิจและความเสี่ยง ไม่ใช่จากค่าใช้จ่ายตั้งต้นเพียงอย่างเดียว

โดยหลักพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดว่าหากคนต่างด้าวถือหุ้นตั้งแต่กึ่งหนึ่งขึ้นไป บริษัทจะถือเป็นคนต่างด้าวและต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจสำหรับกิจการในบัญชีท้ายกฎหมาย ยกเว้นกรณีได้รับสิทธิตามสนธิสัญญา เช่น Treaty of Amity สำหรับสัญชาติอเมริกัน หรือได้รับการส่งเสริมจาก BOI ควรวางโครงสร้างผู้ถือหุ้นให้สอดคล้องกับประเภทธุรกิจตั้งแต่ต้น

หลักเกณฑ์ของกรมการจัดหางานผูกจำนวนใบอนุญาตทำงานเข้ากับทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้วและจำนวนพนักงานไทย โดยทั่วไปใช้เกณฑ์ทุนชำระแล้วต่อคนต่างด้าว 1 คน และสัดส่วนลูกจ้างไทยต่อคนต่างด้าว บริษัทที่ได้รับส่งเสริม BOI ใช้หลักเกณฑ์แยกต่างหาก ตัวเลขที่ใช้จริงต้องยืนยันกับสำนักงานจัดหางานพื้นที่ก่อนยื่น เพราะมีข้อยกเว้นตามประเภทกิจการ

ลำดับมาตรฐานคือ จองชื่อนิติบุคคล จัดทำหนังสือบริคณห์สนธิและข้อบังคับ กำหนดโครงสร้างหุ้นและกรรมการ ประชุมจัดตั้ง ยื่นคำขอจดทะเบียนต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าพร้อมชำระค่าธรรมเนียมตามอัตราของกรม จากนั้นขึ้นทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มหากเข้าเงื่อนไข ขึ้นทะเบียนนายจ้างกับประกันสังคม และเปิดบัญชีธนาคารนิติบุคคล

ได้ กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเปิดระบบ e-Registration ให้ยื่นคำขอและลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ แต่ผู้ลงนามทุกคนต้องยืนยันตัวตนและมีบัญชีในระบบก่อน กรณีมีผู้ถือหุ้นต่างชาติหรือเอกสารต่างประเทศประกอบ มักต้องเตรียมคำแปลและการรับรองเพิ่ม ทำให้บางกรณียื่นแบบกระดาษสะดวกกว่า

ห้างหุ้นส่วนจำกัดจัดตั้งง่ายและมีภาระเอกสารน้อยกว่า แต่หุ้นส่วนผู้จัดการรับผิดไม่จำกัดในหนี้ของห้าง ส่วนบริษัทจำกัดผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดเพียงค่าหุ้นที่ยังส่งใช้ไม่ครบ และน่าเชื่อถือกว่าต่อคู่ค้า ธนาคาร และหน่วยงานที่พิจารณาใบอนุญาตทำงาน ธุรกิจที่ต้องจ้างต่างชาติหรือขอใบอนุญาตเฉพาะมักต้องใช้รูปแบบบริษัทจำกัด

ใช้ได้หากเจ้าของสถานที่ยินยอมเป็นหนังสือและอาคารนั้นไม่มีข้อห้ามใช้เพื่อการพาณิชย์ตามข้อบังคับนิติบุคคลอาคารชุดหรือผังเมือง เอกสารที่มักถูกขอคือ หนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่ สำเนาทะเบียนบ้าน บัตรประชาชนเจ้าของ และแผนที่ ธุรกิจที่ต้องขอ VAT หรือใบอนุญาตเฉพาะจะถูกตรวจสถานที่จริง จึงไม่ควรใช้ที่อยู่ที่ไม่มีการใช้งานจริง

ตามประมวลรัษฎากร ผู้ประกอบการต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อรายรับเกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดต่อปี หรือจดโดยสมัครใจก่อนถึงเกณฑ์ก็ได้ ธุรกิจที่ต้องขอใบอนุญาตทำงานให้ต่างชาติหรือทำงานกับคู่ค้าองค์กรมักเลือกจดตั้งแต่ต้นเพื่อออกใบกำกับภาษีได้ เกณฑ์รายรับปัจจุบันควรตรวจกับกรมสรรพากร (rd.go.th) ก่อนตัดสินใจ

เหตุที่พบบ่อยคือชื่อซ้ำหรือคล้ายกับนิติบุคคลที่จดไว้แล้ว ใช้คำสงวนที่เกี่ยวกับราชการหรือสถาบัน ใช้คำที่สื่อถึงกิจการที่ต้องได้รับอนุญาตเฉพาะทั้งที่ยังไม่ได้รับอนุญาต หรือคำแปลภาษาอังกฤษไม่สอดคล้องกับชื่อไทย ควรเตรียมชื่อสำรองอย่างน้อย 3 ชื่อเรียงลำดับความต้องการ

งานที่กฎหมายกำหนดต่อเนื่องได้แก่ จัดทำบัญชีและมีผู้ทำบัญชีที่มีคุณสมบัติ ปิดงบการเงินประจำปีและให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจสอบ จัดประชุมผู้ถือหุ้นสามัญประจำปีภายในกำหนด นำส่งงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และยื่นแบบภาษีตามรอบ เช่น ภ.ง.ด.50/51 ภ.พ.30 และแบบหัก ณ ที่จ่าย

โดยทั่วไปต้องใช้หนังสือรับรองการจดทะเบียนของบริษัทแม่ที่ออกใหม่ พร้อมหนังสือมอบอำนาจ ผ่านการรับรองโดยโนตารีพับลิกหรือหน่วยงานที่ประเทศนั้นกำหนด แล้วรับรองต่อที่สถานเอกอัครราชทูตไทยหรือช่องทางที่กรมการกงสุลยอมรับ จากนั้นแปลเป็นไทยและนำไปนิติกรณ์ตามหลักเกณฑ์ของกรมการกงสุล

ต้องจดทะเบียนเลิกบริษัท แต่งตั้งผู้ชำระบัญชี ประกาศโฆษณาและแจ้งเจ้าหนี้ตามที่กฎหมายกำหนด ปิดงบ ณ วันเลิก ให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบ ยื่นภาษีค้างและขอคืนหรือชำระส่วนที่เหลือ แล้วจึงจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี การปล่อยบริษัททิ้งโดยไม่ยื่นงบทำให้กรรมการมีความรับผิดตามกฎหมายและมีค่าปรับสะสม

ธุรกิจที่อยู่ในบัญชีท้ายพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวโดยหลักกำหนดให้คนต่างด้าวถือหุ้นได้ไม่ถึงกึ่งหนึ่ง เว้นแต่ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ได้รับส่งเสริมจาก BOI หรือใช้สิทธิตามสนธิสัญญาที่เกี่ยวข้อง เช่น สนธิสัญญาไมตรีไทย-สหรัฐฯ ควรวางโครงสร้างให้ถูกต้องตั้งแต่ต้นเพราะแก้ภายหลังยุ่งยากกว่ามาก

บริษัทจำกัดตามกฎหมายไทยปัจจุบันจัดตั้งได้โดยมีผู้เริ่มก่อการตามจำนวนขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด และต้องมีกรรมการอย่างน้อยหนึ่งคนพร้อมกำหนดอำนาจลงนามให้ชัดเจนในหนังสือรับรอง โครงสร้างอำนาจลงนามมีผลต่อการเปิดบัญชีธนาคารและการทำสัญญา จึงควรออกแบบให้สอดคล้องกับการบริหารจริง

ใช้ได้หากเจ้าของสถานที่ยินยอมเป็นหนังสือและอาคารนั้นไม่มีข้อห้ามตามข้อบังคับนิติบุคคลอาคารชุดหรือกฎหมายผังเมือง ต้องเตรียมหนังสือยินยอม สำเนาทะเบียนบ้าน และบัตรประชาชนของเจ้าของสถานที่ หากจะขอใบอนุญาตทำงานให้ชาวต่างชาติ สถานที่ประกอบการควรมีสภาพเป็นสำนักงานจริง

ต้องขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีและพิจารณาจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อเข้าเงื่อนไข ขึ้นทะเบียนนายจ้างกับสำนักงานประกันสังคมเมื่อมีลูกจ้าง เปิดบัญชีธนาคารนิติบุคคล จัดให้มีผู้ทำบัญชี และวางระบบจัดเก็บเอกสาร หากมีชาวต่างชาติทำงาน ต้องดำเนินเรื่องวีซ่าและใบอนุญาตทำงานควบคู่กัน

ปัจจุบันบริษัทจำกัดสามารถจัดตั้งได้โดยผู้เริ่มก่อการตามจำนวนขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนดในขณะจดทะเบียน ซึ่งมีการแก้ไขให้ลดลงจากเดิม จึงควรตรวจสอบหลักเกณฑ์ล่าสุดกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าก่อนเตรียมรายชื่อผู้ถือหุ้น

ธุรกิจที่อยู่ในบัญชีท้ายพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวจำกัดการถือหุ้นของคนต่างชาติไม่เกินกึ่งหนึ่ง เว้นแต่ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว การส่งเสริมการลงทุน หรือสิทธิตามสนธิสัญญาที่เกี่ยวข้อง

ที่อยู่ที่จดทะเบียนต้องเป็นสถานที่ที่ตรวจสอบได้จริงและมีหลักฐานสิทธิการใช้ เช่น สัญญาเช่าหรือหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่พร้อมสำเนาทะเบียนบ้าน เจ้าหน้าที่อาจลงพื้นที่ตรวจสอบโดยเฉพาะเมื่อขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม

สำเนาหนังสือเดินทางหรือหนังสือรับรองนิติบุคคลต่างประเทศควรผ่านการรับรองในประเทศต้นทางและแปลเป็นภาษาไทยพร้อมคำรับรองผู้แปล ก่อนยื่นต่อนายทะเบียน เพื่อยืนยันตัวตนและอำนาจของผู้ลงนาม

ต้องจดทะเบียนเมื่อรายได้ถึงเกณฑ์ที่ประมวลรัษฎากรกำหนด หรือจดโดยสมัครใจก่อนถึงเกณฑ์ก็ได้หากต้องการเครดิตภาษีซื้อ ผู้ประกอบการที่จะขอใบอนุญาตทำงานให้ชาวต่างชาติมักต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มด้วย

ต้องจัดทำบัญชี มีผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี ยื่นแบบภาษีรายเดือนและรายปี ขึ้นทะเบียนประกันสังคมเมื่อมีลูกจ้าง จัดประชุมผู้ถือหุ้นสามัญประจำปี และนำส่งงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าตามกำหนดเวลา

ควรคัดหนังสือรับรองฉบับล่าสุดจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า แปลเป็นภาษาปลายทาง แล้วนำไปรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล และรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศปลายทางหากผู้รับกำหนด

มักถูกปฏิเสธเพราะซ้ำหรือคล้ายกับชื่อที่จดไว้แล้ว ใช้คำสงวนที่ต้องได้รับอนุญาต หรือสื่อถึงกิจการที่ต้องมีใบอนุญาตเฉพาะ แนวปฏิบัติคือเตรียมชื่อสำรองหลายชื่อและตรวจสอบในระบบจองชื่อก่อนยื่นจดทะเบียน

ชื่อที่จองไว้มีอายุจำกัดตามระเบียบนายทะเบียน หากไม่ยื่นจดทะเบียนภายในกำหนดต้องจองใหม่ และชื่อที่คล้ายกับนิติบุคคลเดิมหรือมีคำสงวนตามกฎหมายจะไม่ได้รับอนุมัติ

ควรครอบคลุมกิจกรรมที่จะทำจริงในระยะใกล้และที่วางแผนไว้ เพราะการแก้ไขภายหลังต้องประชุมผู้ถือหุ้นและจดทะเบียนเปลี่ยนแปลง แต่ไม่ควรใส่กิจการที่ต้องขออนุญาตเฉพาะโดยไม่มีแผนดำเนินการ

ต้องมีหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่จากเจ้าของ พร้อมสำเนาเอกสารสิทธิและบัตรประจำตัวเจ้าของสถานที่ หากเป็นอาคารชุดต้องตรวจข้อบังคับนิติบุคคลอาคารชุดว่าอนุญาตให้จดทะเบียนหรือไม่

ต้องพิจารณาสัดส่วนการถือหุ้นตามกฎหมายว่าด้วยการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว และประเภทธุรกิจที่อยู่ในบัญชีแนบท้าย บางกิจการต้องขอใบอนุญาตหรือใช้สิทธิตามความตกลงระหว่างประเทศก่อนเริ่มดำเนินการ

ควรระบุให้ชัดว่ากรรมการคนใดลงนามได้โดยลำพังหรือต้องลงนามร่วมและประทับตรา เพราะธนาคารและคู่สัญญาจะยึดตามหนังสือรับรองฉบับล่าสุดเป็นหลักในการตรวจอำนาจลงนาม

ต้องขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี จัดทำบัญชีตั้งแต่วันเริ่มกิจการ เปิดบัญชีธนาคารในนามนิติบุคคล และพิจารณาการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย