คำถามที่พบบ่อย — ร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ

ควรระบุชัดเจนในสัญญาว่าภาษาใดเป็นฉบับที่ใช้บังคับ หากไม่ระบุแล้วเกิดข้อความไม่ตรงกัน จะกลายเป็นข้อพิพาทเรื่องการตีความ กรณีที่ต้องยื่นต่อหน่วยงานราชการไทย มักต้องมีฉบับภาษาไทยประกอบเสมอ

ตราสารบางประเภทตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ในประมวลรัษฎากร เช่น สัญญาเช่า สัญญาจ้างทำของ และการกู้ยืม ต้องเสียอากรตามอัตราที่กำหนด หากไม่ปิดอากรให้ถูกต้องอาจใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่ม

ใช้ได้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ หากสามารถระบุตัวผู้ลงลายมือชื่อและแสดงเจตนาได้ด้วยวิธีที่น่าเชื่อถือ แต่นิติกรรมบางประเภทที่กฎหมายกำหนดแบบ เช่น การจดทะเบียนสิทธิในที่ดิน ยังต้องดำเนินการต่อหน้าพนักงานเจ้าหน้าที่

โดยทั่วไปให้ทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสารรับรองการลงนาม แล้วนำไปรับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล และรับรองที่สถานทูตปลายทาง จนกว่าอนุสัญญา Apostille จะมีผลกับประเทศไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 หลังจากนั้นหลายประเทศจะรับ Apostille แทนขั้นตอนสถานทูต

คู่สัญญาอาจตกลงเขตอำนาจศาลหรืออนุญาโตตุลาการต่างประเทศได้ในหลายกรณี แต่การบังคับคำพิพากษาศาลต่างประเทศในไทยมีข้อจำกัด ขณะที่คำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศบังคับได้ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการซึ่งสอดคล้องกับอนุสัญญานิวยอร์ก จึงควรออกแบบข้อสัญญานี้ตั้งแต่ต้น

ใช้ให้ผู้อื่นดำเนินการแทนได้ตามขอบเขตที่ระบุ ควรเขียนอำนาจให้ชัดเจนและจำกัดเท่าที่จำเป็น ระบุวันหมดอายุ และหากจะใช้ต่างประเทศหรือกับหน่วยงานเฉพาะ มักต้องใช้แบบฟอร์มของหน่วยงานนั้นและมีการรับรองลายมือชื่อ

NDA กับพนักงานมักผูกกับสัญญาจ้างและข้อจำกัดหลังพ้นสภาพ ซึ่งศาลไทยพิจารณาความสมเหตุสมผลของขอบเขต เวลา และพื้นที่ ส่วน NDA กับคู่ค้าเน้นนิยามข้อมูลลับ วัตถุประสงค์การใช้ และการส่งคืน/ทำลายข้อมูล

ควรทำเป็นบันทึกแนบท้ายลงนามทั้งสองฝ่ายเสมอ แม้กฎหมายบางกรณีจะไม่บังคับ เพราะการแก้ไขด้วยวาจาหรือแชตพิสูจน์ยากและมักเป็นต้นเหตุของข้อพิพาท

ควรสอดคล้องกับตำแหน่งที่ระบุในใบอนุญาตทำงาน ระบุสถานที่ทำงานให้ตรงกับที่แจ้ง และกำหนดเงื่อนไขกรณีใบอนุญาตหรือวีซ่าสิ้นสุด เพราะการทำงานนอกขอบเขตที่อนุญาตมีความเสี่ยงทางกฎหมายทั้งนายจ้างและลูกจ้าง

ใช้ได้ กฎหมายไทยไม่ได้บังคับให้สัญญาต้องเป็นภาษาไทย เว้นแต่บางเรื่องที่กฎหมายเฉพาะกำหนด อย่างไรก็ตามหากต้องนำขึ้นศาลไทยหรือยื่นต่อหน่วยงานราชการ ต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้อง จึงนิยมทำสัญญาสองภาษาและระบุให้ชัดว่าฉบับภาษาใดมีผลเหนือกว่าเมื่อข้อความขัดกัน

ตราสารบางประเภทตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากรต้องปิดอากรแสตมป์ เช่น สัญญาเช่า สัญญาจ้างทำของ สัญญากู้ยืม และใบมอบอำนาจ หากไม่ปิดหรือปิดไม่ครบ ตราสารนั้นใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่มให้ครบ ปัจจุบันบางประเภทต้องชำระเป็นตัวเงินผ่านระบบของกรมสรรพากร

เหมาะกับสัญญาธุรกิจระหว่างประเทศ เพราะคำชี้ขาดบังคับข้ามประเทศได้ง่ายกว่าคำพิพากษาศาลตามอนุสัญญานิวยอร์กซึ่งไทยเป็นภาคี แต่มีค่าใช้จ่ายในการดำเนินกระบวนพิจารณาสูงกว่าคดีศาลชั้นต้นทั่วไป จึงควรพิจารณามูลค่าข้อพิพาทที่คาดหมาย สถาบันอนุญาโตตุลาการ ภาษา และสถานที่ให้ชัดในข้อสัญญา

ต้องระบุตัวผู้มอบและผู้รับมอบให้ชัด ขอบเขตอำนาจเป็นเรื่อง ๆ ไม่ควรเขียนกว้างเกินจำเป็น ระยะเวลาที่มีผล สิทธิในการมอบอำนาจช่วง และลงลายมือชื่อพร้อมพยาน หากใช้กับที่ดินหรือหน่วยงานเฉพาะต้องใช้แบบฟอร์มของหน่วยงานนั้น และถ้าลงนามในต่างประเทศมักต้องรับรองโดยโนตารีพับลิกและผ่านการรับรองต่อเนื่องตามที่ปลายทางกำหนด

ศาลพิจารณาจากเนื้อหาความสัมพันธ์จริง ไม่ใช่ชื่อสัญญา ปัจจัยสำคัญคืออำนาจบังคับบัญชา การกำหนดเวลาทำงาน การใช้เครื่องมือของผู้ว่าจ้าง และการรับความเสี่ยงของงาน หากต้องการให้เป็นสัญญาจ้างทำของ ควรกำหนดผลงานส่งมอบ ค่าตอบแทนตามงาน อิสระในวิธีทำงาน และไม่ให้สวัสดิการแบบลูกจ้าง

มีผลตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งรับรองว่าข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์มีผลผูกพันได้หากระบุตัวผู้ลงนามและเจตนาได้อย่างน่าเชื่อถือ แต่ธุรกรรมบางประเภท เช่น การจดทะเบียนสิทธิในที่ดินหรือพินัยกรรม ยังต้องทำตามแบบที่กฎหมายเฉพาะกำหนด

สัญญาสองภาษาควรมีข้อกำหนด governing language ระบุชัดว่าฉบับภาษาใดใช้ตีความเมื่อข้อความขัดกัน หากคดีขึ้นศาลไทย เอกสารต้องแปลเป็นภาษาไทยพร้อมคำรับรองคำแปลอยู่ดี การกำหนดให้ฉบับภาษาไทยมีผลเหนือกว่าจึงลดความเสี่ยงการตีความผิดในชั้นศาล ส่วนสัญญาที่ตกลงระงับข้อพิพาทด้วยอนุญาโตตุลาการต่างประเทศมักเลือกภาษาอังกฤษเป็นหลัก

ใช้ได้หากไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนและไม่ขัดกฎหมายบังคับของไทย เช่น กฎหมายที่ดินหรือกฎหมายแรงงาน เมื่อจะใช้ต่อหน่วยงานหรือศาลไทยต้องแปลเป็นภาษาไทยและผ่านการรับรองตามที่หน่วยงานนั้นกำหนด ส่วนข้อสัญญาเลือกกฎหมายต่างประเทศ ศาลไทยอาจพิจารณาให้เป็นไปตามที่ตกลงเท่าที่ไม่ขัดกฎหมายไทย

การจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมที่สำนักงานที่ดินต้องใช้แบบพิมพ์ของกรมที่ดิน คือ ท.ด.21 สำหรับที่ดินมีโฉนด และ ท.ด.22 สำหรับที่ดินมี น.ส.3 ผู้มอบอำนาจต้องกรอกให้ครบถ้วน ห้ามเว้นช่องว่าง ลงลายมือชื่อพร้อมพยาน 2 คน หากทำจากต่างประเทศต้องให้สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยรับรองลายมือชื่อ

ควรระบุตำแหน่งงานให้ตรงกับที่ยื่นขอใบอนุญาตทำงาน ระบุค่าจ้างไม่ต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำตามสัญชาติที่กรมการจัดหางานใช้พิจารณา ระบุระยะเวลาสัญญาให้สอดคล้องกับอายุวีซ่าและใบอนุญาตทำงาน และมีเงื่อนไขเลิกจ้างที่สอดคล้องกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน เพราะกฎหมายแรงงานไทยคุ้มครองลูกจ้างต่างชาติเช่นเดียวกับลูกจ้างไทย

พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์รับรองผลทางกฎหมายของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ หากพิสูจน์ตัวผู้ลงนามและความครบถ้วนของข้อความได้ แต่นิติกรรมบางประเภทที่กฎหมายกำหนดแบบ เช่น การซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ พินัยกรรมบางแบบ ยังต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่

ผู้ลงนามต้องแสดงตนพร้อมหนังสือเดินทางหรือบัตรประชาชนต่อทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสาร แล้วลงลายมือชื่อต่อหน้า ทนายจึงออกคำรับรองแนบท้าย จากนั้นหากปลายทางต้องการ ให้นำไปรับรองต่อที่กรมการกงสุลและสถานทูตปลายทางตามลำดับ

ศาลไทยยอมรับข้อสัญญาไม่แข่งขันได้ถ้ากำหนดขอบเขตธุรกิจ พื้นที่ และระยะเวลาอย่างสมเหตุสมผล ไม่ปิดกั้นการประกอบอาชีพเกินสมควร หากข้อกำหนดกว้างเกินไป ศาลมีอำนาจลดผลบังคับลงเท่าที่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม

ควรระบุข้อกำหนดเรื่องภาษาที่มีผลบังคับ (governing language) ให้ชัดเจนในตัวสัญญา หากคดีจะขึ้นศาลไทย ศาลใช้ภาษาไทยเป็นหลักและอาจต้องมีคำแปลที่รับรองแล้ว การกำหนดภาษาไทยเป็นฉบับบังคับจึงลดความเสี่ยงการตีความขัดกันระหว่างสองฉบับ

ใช้ได้ หากคู่สัญญามีอำนาจลงนามและเนื้อหาไม่ขัดต่อกฎหมายไทย แต่หากต้องยื่นต่อหน่วยงานราชการหรือศาล มักต้องมีคำแปลภาษาไทยและหลักฐานยืนยันการลงนาม เช่น การรับรองลายมือชื่อจากโนตารีในประเทศที่ลงนาม แล้วผ่านการรับรองตามสายทางการทูต

ควรระบุสถาบันอนุญาโตตุลาการ สถานที่พิจารณา ภาษาที่ใช้ จำนวนอนุญาโตตุลาการ และกฎที่ใช้บังคับให้ครบ หากเขียนกำกวมหรือระบุสถาบันที่ไม่มีอยู่จริง ข้อสัญญาอาจถูกโต้แย้งจนต้องกลับไปฟ้องศาลตามปกติ

พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์รับรองผลของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์หากระบุตัวผู้ลงนามและแสดงเจตนาได้ อย่างไรก็ตามเอกสารบางประเภทที่กฎหมายกำหนดแบบ เช่น นิติกรรมที่ต้องจดทะเบียน ยังต้องลงนามบนกระดาษต่อหน้าเจ้าพนักงาน

ตราสารที่ประมวลรัษฎากรกำหนด เช่น สัญญาเช่า สัญญาจ้างทำของ สัญญากู้ยืม และใบมอบอำนาจ ต้องปิดอากรแสตมป์ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ หากไม่ปิดหรือปิดไม่ครบ อาจใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะชำระอากรและเงินเพิ่มให้ครบ

โดยทั่วไปให้ทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสารรับรองการลงนามต่อหน้า จากนั้นแปลเป็นภาษาปลายทาง แล้วนำไปรับรองที่กรมการกงสุลและสถานทูตของประเทศปลายทาง ลำดับขั้นตอนขึ้นกับข้อกำหนดของหน่วยงานผู้รับปลายทางเป็นสำคัญ

กำหนดเป็นเบี้ยปรับที่สมเหตุสมผลกับความเสียหายที่คาดหมายได้ พร้อมวิธีคำนวณที่ชัดเจน ศาลไทยมีอำนาจลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนได้ การผูกตัวเลขกับความเสียหายจริงหรือกับมูลค่าสัญญาจึงมีโอกาสถูกบังคับตามที่ตกลงมากกว่า

ควรระบุกฎหมายที่ใช้บังคับและเขตอำนาจศาลหรืออนุญาโตตุลาการให้สอดคล้องกัน หากทรัพย์สินและการบังคับคดีอยู่ในไทย การเลือกกฎหมายไทยมักทำให้บังคับตามคำพิพากษาได้ง่ายกว่า เพราะคำพิพากษาศาลต่างประเทศไม่บังคับในไทยโดยอัตโนมัติ

ควรมีข้อกำหนดเรื่องภาษาที่ใช้ตีความ (Governing Language) ระบุชัดว่าหากถ้อยคำสองฉบับขัดกันให้ยึดฉบับใด หากคดีขึ้นศาลไทย ศาลใช้ฉบับภาษาไทยเป็นหลักและอาจสั่งให้จัดทำคำแปลเพิ่ม การกำหนดไว้ล่วงหน้าจึงช่วยลดข้อพิพาทเรื่องการตีความ

ควรระบุสถาบันหรือกฎที่ใช้ จำนวนอนุญาโตตุลาการ สถานที่ดำเนินกระบวนพิจารณา ภาษาที่ใช้ และกฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญา หากเขียนกว้างเกินไปอาจตกเป็นข้อสัญญาที่บังคับไม่ได้ และคู่กรณีต้องกลับไปฟ้องศาลตามปกติ

กฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์รับรองลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์หากระบุตัวผู้ลงนามและแสดงเจตนาได้ แต่ธุรกรรมบางประเภท เช่น นิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ที่ต้องจดทะเบียน ยังต้องทำต่อหน้าเจ้าพนักงานตามแบบที่กฎหมายกำหนด

ไม่ได้รับรองความถูกต้องของเนื้อหา แต่รับรองว่าผู้ลงนามได้ลงลายมือชื่อต่อหน้าและได้แสดงเอกสารยืนยันตัวตนแล้ว หากคู่สัญญาต้องการความมั่นใจในเนื้อหา ควรให้ทนายตรวจร่างสัญญาเป็นงานแยกต่างหากก่อนวันลงนาม

ตราสารบางประเภทตามบัญชีอากรแสตมป์ เช่น สัญญาจ้างทำของหรือสัญญากู้ยืม ต้องปิดอากรตามที่กฎหมายกำหนดแม้คู่สัญญาอยู่ต่างประเทศ หากนำมาใช้เป็นพยานหลักฐานในศาลไทยโดยไม่ปิดอากรให้ครบ อาจรับฟังเป็นพยานหลักฐานไม่ได้

ควรระบุเหตุการณ์ที่ครอบคลุมเป็นตัวอย่างพร้อมถ้อยคำเปิดกว้าง กำหนดหน้าที่แจ้งเหตุภายในกี่วัน ผลต่อกำหนดเวลาส่งมอบ และสิทธิเลิกสัญญาหากเหตุยืดเยื้อเกินระยะที่ตกลง เพื่อไม่ต้องพึ่งการตีความตามหลักทั่วไปเพียงอย่างเดียว

ควรระบุขอบเขตอำนาจให้ชัดว่าลงนามในสัญญาฉบับใด กับคู่สัญญาราย��ด และมีอายุถึงเมื่อใด แนบเอกสารแสดงตัวตนของผู้มอบและผู้รับมอบ พร้อมปิดอากรแสตมป์ตามประเภทของการมอบอำนาจที่กฎหมายกำหนด

ควรระบุบทบาทของแต่ละฝ่ายว่าเป็นผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลข้อมูล วัตถุประสงค์การใช้ มาตรการความปลอดภัย เงื่อนไขการส่งข้อมูลออกนอกประเทศ และหน้าที่แจ้งเหตุละเมิดข้อมูล เพื่อให้สอดคล้องกับกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

หน่วยงานส่วนใหญ่รับคำแปลที่มีผู้แปลลงนามรับรองความถูกต้องแนบพร้อมต้นฉบับ หากเอกสารทำในต่างประเทศ มักต้องผ่านการรับรองจากหน่วยงานต้นทางและสถานทูตก่อน จึงควรตรวจข้อกำหนดของหน่วยงานผู้รับก่อนจัดทำคำแปล

แนวปฏิบัติที่ดีคือทบทวนอย่างน้อยปีละครั้งหรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกฎหมาย โครงสร้างผู้ถือหุ้น หรือขอบเขตงาน เพื่อปรับข้อกำหนดเรื่องราคา ระยะเวลา และความรับผิดให้สอดคล้องกับการดำเนินงานจริงก่อนเกิดข้อพิพาท