คำถามที่พบบ่อย — จดทะเบียนสมรสในประเทศไทย

หลักคือหนังสือเดินทางตัวจริง และหนังสือรับรองสถานภาพการสมรส (Affirmation/Certificate of Freedom to Marry) ที่ออกโดยสถานทูตหรือสถานกงสุลของประเทศตนในไทย จากนั้นนำหนังสือดังกล่าวไปแปลเป็นภาษาไทยและรับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล ก่อนยื่นต่อสำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ ส่วนฝ่ายไทยใช้บัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน

หลายสถานทูตและนายทะเบียนถือแนวปฏิบัติว่าเอกสารควรออกไม่เกิน 3–6 เดือน แต่ไม่ได้กำหนดตรงกันทุกแห่ง จึงควรวางแผนให้ขั้นตอนแปล รับรองนิติกรณ์ และการยื่นจดทะเบียนเสร็จภายในช่วงที่เอกสารยังใหม่ เพื่อไม่ต้องขอใหม่

ได้ นายทะเบียนที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอทุกแห่งรับจดทะเบียนสมรสได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นเขตตามทะเบียนบ้าน แต่ละแห่งอาจมีคิวและแนวปฏิบัติเรื่องล่ามและพยานต่างกัน จึงควรสอบถามล่วงหน้าก่อนเดินทางไป

หากคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่เข้าใจภาษาไทย นายทะเบียนส่วนใหญ่กำหนดให้มีล่ามเพื่อยืนยันว่าคู่สมรสเข้าใจข้อความในทะเบียนสมรสและให้ความยินยอมโดยสมัครใจ เราจัดล่ามไปพร้อมได้ และล่ามจะลงนามในเอกสารตามที่นายทะเบียนกำหนด

ตามปกติต้องมีพยานบุคคล 2 คนที่บรรลุนิติภาวะและมีบัตรประจำตัวมาแสดง จะเป็นญาติหรือเพื่อนก็ได้ หากไม่มีพยาน ควรสอบถามสำนักงานเขตล่วงหน้าเพราะแต่ละแห่งมีแนวปฏิบัติต่างกัน

ขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส (คร.2) และใบสำคัญการสมรส (คร.3) แปลเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาปลายทาง แล้วรับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล จากนั้นบางประเทศต้องนำไปรับรองที่สถานทูตของประเทศนั้นในไทยอีกชั้นหนึ่ง ควรตรวจเงื่อนไขปลายทางก่อนเริ่มดำเนินการ

ต้องมีหลักฐานการสิ้นสุดการสมรสเดิม เช่น ใบสำคัญการหย่า คำพิพากษาให้หย่า หรือใบมรณบัตรของคู่สมรสเดิม พร้อมแปลและรับรองตามเส้นทางเดียวกับเอกสารหลัก และหญิงที่การสมรสสิ้นสุดยังไม่ครบ 310 วัน มีเงื่อนไขตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งมีข้อยกเว้นตามที่กฎหมายกำหนด

ประเทศไทยมีกฎหมายสมรสเท่าเทียมที่ให้คู่รักเพศเดียวกันจดทะเบียนสมรสได้ ขั้นตอนเอกสารสำหรับชาวต่างชาติยังเป็นแนวทางเดียวกับคู่ต่างเพศ คือ ต้องมีหนังสือรับรองสถานภาพจากสถานทูตของตน แปลและรับรองนิติกรณ์ก่อนยื่น แต่บางสถานทูตยังมีแนวปฏิบัติภายในต่างกัน จึงควรสอบถามสถานทูตของตนก่อน

ไม่อัตโนมัติในทุกประเทศ หลายประเทศต้องนำทะเบียนสมรสที่ผ่านการรับรองไปแจ้งบันทึกที่สถานทูตหรือหน่วยทะเบียนราษฎรของตนอีกครั้ง ควรตรวจสอบขั้นตอนแจ้งบันทึกกับสถานทูตของคู่สมรสตั้งแต่ต้น เพราะมีผลต่อสิทธิด้านวีซ่าและมรดกในภายหลัง

ทำได้ แต่ต้องจัดทำและจดแจ้งพร้อมกับการจดทะเบียนสมรสต่อนายทะเบียนในวันเดียวกัน มิฉะนั้นจะไม่มีผลผูกพันตามกฎหมายไทย จึงต้องเตรียมร่างสัญญา คำแปล และล่ามให้พร้อมก่อนวันจดทะเบียน

เริ่มจากขอหนังสือรับรองสถานภาพการสมรส (Affirmation of Freedom to Marry) จากสถานเอกอัครราชทูตของตนในประเทศไทย จากนั้นแปลเป็นภาษาไทย นำไปรับรองที่กรมการกงสุล แล้วจึงยื่นจดทะเบียนที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ

หลายอำเภอกำหนดให้ใช้ภายในระยะเวลาที่กำหนด โดยทั่วไปนับเป็นเดือน จึงควรตรวจสอบกับสำนักทะเบียนที่จะยื่นก่อนเริ่มขั้นตอนแปลและรับรอง เพื่อไม่ให้เอกสารหมดอายุระหว่างทาง

หากคู่สมรสฝ่ายใดไม่เข้าใจภาษาไทย นายทะเบียนมักกำหนดให้มีล่ามและพยานร่วมด้วย เพื่อยืนยันว่าคู่สมรสเข้าใจข้อความในทะเบียนสมรสก่อนลงนาม ควรสอบถามระเบียบของสำนักทะเบียนแต่ละแห่งล่วงหน้า

โดยทั่วไปใช้พยานสองคนที่บรรลุนิติภาวะและแสดงบัตรประจำตัวได้ พยานไม่จำเป็นต้องเป็นญาติ แต่ต้องอยู่ในขณะลงนามจริง

ต้องแสดงหลักฐานการสิ้นสุดการสมรสเดิม เช่น ใบสำคัญการหย่า คำพิพากษาศาล หรือใบมรณบัตรของคู่สมรสเดิม พร้อมคำแปลและการรับรองตามที่นายทะเบียนกำหนด

ต้องแปลเป็นภาษาที่ปลายทางกำหนด และผ่านการรับรองจากกรมการกงสุลก่อน จากนั้นจึงเป็นขั้นตอนสถานทูตปลายทาง หรือใช้ Apostille เมื่ออนุสัญญามีผลกับไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 สำหรับประเทศภาคี

กฎหมายไทยเปิดให้เลือกได้ว่าจะใช้ชื่อสกุลเดิมหรือใช้ชื่อสกุลของคู่สมรส หากเลือกเปลี่ยน ต้องดำเนินการแก้ไขเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และหนังสือเดินทาง ตามลำดับ

ไม่อัตโนมัติ การขออยู่ต่อในฐานะคู่สมรสเป็นคนละกระบวนการ ต้องยื่นกับสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองตามหลักเกณฑ์ที่ประกาศ ซึ่งพิจารณาเอกสารและคุณสมบัติแยกจากการจดทะเบียน

หลังกฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผลบังคับใช้ คู่สมรสไม่ว่าเพศใดจดทะเบียนได้ที่สำนักทะเบียนตามขั้นตอนเดียวกัน สิ่งที่ต่างคือการรับรองสถานะโดยประเทศต้นทางของคู่สมรสต่างชาติ ซึ่งบางประเทศยังไม่รับรอง จึงควรตรวจสอบผลทางกฎหมายที่ปลายทางด้วย

จดได้ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอใดก็ได้ทั่วประเทศ แต่ระเบียบปลีกย่อย เช่น การนัดคิว จำนวนเอกสาร และการใช้ล่าม อาจต่างกันในทางปฏิบัติ ควรยืนยันกับสำนักทะเบียนที่เลือกก่อนวันนัด

การจดทะเบียนต้องมีคู่สมรสทั้งสองฝ่ายอยู่ต่อหน้านายทะเบียน จึงไม่สามารถจดทะเบียนโดยมอบอำนาจแทนได้ หากเดินทางมาไม่ได้ ทางเลือกคือจดทะเบียนในประเทศที่คู่สมรสพำนักแล้วนำมาบันทึกฐานะแห่งครอบครัวในไทย

คือการบันทึกการสมรสที่จดทะเบียนในต่างประเทศเข้าสู่ทะเบียนราษฎรไทย ทำที่สำนักทะเบียนในไทยหรือผ่านสถานเอกอัครราชทูตไทย โดยต้องมีทะเบียนสมรสต่างประเทศพร้อมคำแปลและการรับรองครบตามระเบียบ

ต้องใช้ โดยขอหนังสือรับรองความเป็นโสดหรือรับรองคุณสมบัติสมรสจากสถานทูตหรือสถานกงสุลของตนในประเทศไทย จากนั้นนำไปแปลเป็นภาษาไทยและรับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล ก่อนยื่นต่อสำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ

ใช่ เพราะนายทะเบียนไทยรับเอกสารภาษาไทย คำแปลต้องผ่านการรับรองในสายที่กรมการกงสุลยอมรับ และชื่อบุคคลในคำแปลต้องสะกดตรงกับหนังสือเดินทางและเอกสารอื่นในชุดเดียวกัน

กฎหมายไทยกำหนดข้อจำกัดเรื่องระยะเวลาสำหรับหญิงที่การสมรสเดิมสิ้นสุดลง เว้นแต่มีหลักฐานตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ใบรับรองแพทย์ หรือกรณีสมรสกับคู่สมรสเดิม รายละเอียดขึ้นกับข้อเท็จจริงรายกรณี ควรตรวจเอกสารการหย่ากับนายทะเบียนก่อนกำหนดวันจดทะเบียน

ต้องมีพยานตามที่นายทะเบียนกำหนด โดยพยานต้องบรรลุนิติภาวะและแสดงบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทางตัวจริง หากพยานเป็นชาวต่างชาติที่ไม่เข้าใจภาษาไทย บางสำนักทะเบียนกำหนดให้มีล่ามร่วมด้วย

หากคู่สมรสฝ่ายใดไม่เข้าใจภาษาไทย นายทะเบียนหลายแห่งกำหนดให้มีล่ามเพื่อยืนยันว่าคู่สมรสเข้าใจเนื้อหาที่ลงนาม แนวปฏิบัติต่างกันไปตามสำนักทะเบียน จึงควรสอบถามล่วงหน้าและจองล่ามให้ตรงวัน

ขอคัดสำเนาทะเบียนสมรสจากสำนักทะเบียน แปลเป็นภาษาปลายทาง แล้วรับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล และรับรองที่สถานทูตปลายทางหากยังต้องใช้ระบบเดิม สำหรับประเทศภาคีอนุสัญญากรุงเฮก จะเปลี่ยนไปใช้ Apostille เมื่ออนุสัญญามีผลกับไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570

ทำได้ แต่ต้องจดแจ้งพร้อมกับการจดทะเบียนสมรสต่อนายทะเบียน หากทำภายหลังจะไม่ผูกพันตามกฎหมายไทยในฐานะสัญญาก่อนสมรส เอกสารควรจัดทำสองภาษาให้ทั้งสองฝ่ายเข้าใจตรงกัน และตรวจกับผลทางกฎหมายในประเทศของคู่สมรสด้วย

การจดทะเบียนสมรสเป็นเรื่องของนายทะเบียนตามกฎหมายครอบครัว ไม่ได้ผูกกับประเภทวีซ่าโดยตรง แต่สถานะการพำนักต้องถูกต้องตามกฎหมายในวันดำเนินการ และการสมรสไม่ได้ทำให้สถานะวีซ่าเปลี่ยนโดยอัตโนมัติ ต้องยื่นขอเปลี่ยนประเภทการตรวจลงตราแยกต่างหาก

ฝ่ายที่ประสงค์เปลี่ยนต้องดำเนินการที่สำนักทะเบียนเพื่อแก้ไขทะเบียนราษฎรและบัตรประชาชน จากนั้นทยอยแก้ข้อมูลกับธนาคาร หนังสือเดินทาง และหน่วยงานอื่น เอกสารที่ออกก่อนเปลี่ยนควรเก็บไว้เป็นหลักฐานเชื่อมโยงชื่อสำหรับใช้ต่างประเทศ

หลายประเทศกำหนดให้แจ้งหรือบันทึกการสมรสกับหน่วยงานทะเบียนของตน เพื่อให้การสมรสมีผลในระบบทะเบียนของประเทศนั้น เงื่อนไขและเอกสารต่างกันไปตามประเทศ ควรตรวจสอบจากสถานทูตโดยตรงและเตรียมคำแปลรับรองไว้ล่วงหน้า

สำนักทะเบียนหลายแห่งกำหนดให้เอกสารออกใหม่ภายในระยะเวลาไม่นานก่อนวันจดทะเบียน จึงควรวางลำดับให้การรับรองนิติกรณ์และการแปลเสร็จก่อนวันนัด เพื่อไม่ให้เอกสารเกินกรอบเวลาที่รับได้

จดได้ที่ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ ไม่จำกัดตามภูมิลำเนา แต่บางแห่งมีข้อกำหนดเรื่องการนัดหมายล่วงหน้าและจำนวนคู่ต่อวัน จึงควรติดต่อสอบถามก่อนเดินทาง

ต้องมีพยานที่บรรลุนิติภาวะจำนวนสองคน พร้อมบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทาง พยานไม่จำเป็นต้องเป็นญาติ แต่ต้องอยู่ ณ ขณะลงนามและลงลายมือชื่อในทะเบียนสมรสด้วยตนเอง

ต้องคัดสำเนาทะเบียนสมรสฉบับรับรอง แปลเป็นภาษาที่ปลายทางกำหนด รับรองนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล แล้วนำไปรับรองที่สถานทูตของประเทศปลายทางตามช่องทางที่ประเทศนั้นกำหนด

ต้องจัดทำและจดแจ้งพร้อมการจดทะเบียนสมรสตามที่กฎหมายกำหนด หากทำภายหลังจะไม่มีผลเป็นสัญญาก่อนสมรส จึงต้องเตรียมร่างและตรวจเนื้อหาให้เสร็จก่อนวันนัดจดทะเบียน

ต้องแสดงหลักฐานการสิ้นสุดการสมรสเดิม เช่น ทะเบียนหย่าหรือคำพิพากษา หรือมรณบัตรของคู่สมรสเดิม โดยเอกสารที่ออกในต่างประเทศต้องผ่านการรับรองและแปลก่อนยื่นต่อนายทะเบียน